«ای جمیع امتها»
بررسی و تفسیر مزمور ۱۱۷
نوشته: حسین گل هاشم
در این مقاله شما خواهید خواند:
مقدمه
۱- تاریخچه دعوت و جهانشمول بودن پرستش یهوه
۲- مزمور ۱۱۷
۳- یک سوال و دو پاسخ!
۴- دو مشکل در دیدن این نمای پرستش جهانی توسط امتها
۵- کار یهوه در آوردن امتها به پرستش خود
۶- دلیل آمدن امتها برای پرستش یهوه
رحمت خدا
راستی خدا
۷- اما در باره ازلی بودن راستی خدا
۸- رحمت و راستی یهوه در بین ما
۹- اما چگونه؟
۱۰- انجیل عیسای مسیح و امتها و سر الهی خدا
۱۱- آخرین سخن
مقدمه
اجازه بدهید از این سوال شروع کنیم که برای چه به کلیسا میرویم؟ این سوال هم برای ایمانداران مسیحی است که امروز در سرزمینی زندگی میکنند که کلیسا آزاد است اما این سوال همچنین موثق است برای ایماندارانی که در سرزمینی هستند که کلیسای خداوند در جفا و ازار است اما به رغم آن پشت درهای بسته روزهای یکشنبه یا در طول هفته دور هم جمع میشوند. اما برای چه؟ سوال دیگری که باید پرسید این است که چرا برای سالیان سال از همان ابتدای آغاز مسیحیت ایمانداران مسیحی به رغم تمامی سختی و جفاها به سرزمین های دور رفته و پیام انجیل را بشارت داده و کلیساها را آغاز کردند؟ شاید پاسخ بدهید که برای بشارت انجیل و خبر نجات با ایمان آوردن به عیسای مسیح. این پاسخی کاملا درست است اما چرا؟
جان پایپر در کتاب معروف خود که به زبان فارسی ما نیز ترجمه شده است: « امتها شادی کنند![1]» ترجمه آرمان رشدی، در همان آغاز کتاب خود در فصل اول اینگونه میگوید:« هدف غایی کلیسا، بشارت نیست بلکه پرستش است. بشارت میدهیم از آن جهت که پرستش نمیکنیم. در حالی که پرستش هدف غایی است و نه بشارت. چرا که خدا غایت وجود است و نه انسان. هنگامی که جهان حاضر به پایان راه خود برسد و میلیون ها نفر از فدیه شده گان در برابر تخت خدا به روی درافتاده و سجده کنند، بشارت دیگر وجود نخواهد داشت. بشارت ضروری است، اما پرستش تا به ابد پایدار خواهد بود[2].»
آنچه پایپر در کتاب خود میگوید نه اینکه تفسیر او باشد بلکه ما این را در قلب کتابمقدس و همچنین آفرینش بر طبق سندیت کتابمقدس مشاهده میکنیم.
ما به کلیسا میرویم فقط به یک انگیزه تا با تمام برادران و خواهران در ایمان مسیحی، چه در یک رنگ و نژاد و ملیت یا در کلیسای چند ملیتی یهوه را در نام عیسای مسیح و بواسطه او پرستش کنیم. در سرودها، در دعاها، در هدایا و در شنیدن کلام مقدس خدا. سپس پیام انجیل را بشارت میدهیم تا دقیقا همین امر را انجام دهیم تا مردم را با عیسای مسیح آشنا کنیم انها به او ایمان بیاورند و با ما یا بی ما در کنار ایمانداران دیگر خداوند را پرستش کنند. تمام هدف غایی و نهایی موجودیت مسیحی ما بر روی زمین چیزی جز این نیست: پرستش خداوند.
اما آیا امروز همه خدای ما را پرستش میکنند؟ قطعا نه! اما ایا روزی خواهد رسید که همه خدای ما را پرستش کنند؟ قطعا بله! چطور پرستش ما ممکن شد؟ و چطور پرستش خدای ما توسط امتهای دنیا در آینده میسر خواهد شد؟
پاسخ دادن به این سوالات بدون نگاه کردن به کتابمقدس و نقشه و طرح الهی خدایی که نهایتا ما را به پرستش خود فرامیخواند غیرممکن است.
تاریخچه این دعوت و دعوت جهانشمول پرستش یهوه
اکنون که انگیزه ایمان مسیحی خود را پاسخ دادیم باید نگاه کنیم به این جهانشمول بودن و دعوت جهانی برای پرستش یهوه. باید در نظر داشت وقتی کلام مقدس در خصوص پرستش یهوه میگوید منظور مراسم پرستشی و شیوه های گوناگون و الات موسیقی گوناگون یا در مکان و زمان خاصی نیست بلکه منظور فکر و قلب و جان پرستنده خدا در همه جا و در هر زمان و هر مکان است. ما در روز معینی در مکان معینی به سمت و قبله معینی پرستش نمیکنیم، ما دایما در حال پرستش خداوند و نجات دهنده خود هستیم. اما چگونه به اینجا رسیدیم؟ به این پرستش یهوه بواسطه عیسای مسیح؟
من و شمای ایرانی به نجات دهنده ای ایمان آورده ایم که ایرانی نبود بلکه یهودی، و تمام مسیحیان دنیا از هر نژاد و رنگ پوستی. ما چیزی را خدایی را با انگیزه ای پرستش میکردیم که نمیدانستیم کیست، و چرا باید پرستش کرد. اما میخوانیم که عیسای خداوند رو به زن سامری فرمود:« ای زن مرا تصدیق کن که ساعتی میاید که نه در این کوه و نه در اورشلیم پدر را پرستش خواهید کرد. شما آنچه را که نمیدانید میپرستید اما ما آنچه را که میدانیم عبادت میکنیم زیرا نجات از یهود است.» وقتی عیسای خداوند فرمود که نجات از یهود است در حقیقت او نجات امتها که به پرستش یهوه میانجامید را بواسطه نقشه و اراده خدا که از یکنفر خاص، از یک امت خاص آغاز شده بود اعلان نمود. یعنی آدم، شیث، نوح، سام، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، یهودا، آنگاه داود، و نهایتا تولد خود او. و او آن نجات دهنده بود که از حیث جسمی از نسل داود بود اما در ذات از خدا( رومیان ۱: ۲- ۳ )که در او تمام وعده آمدن نجات دهنده ایی برای اسراییل و دنیا به کمال رسیده بود. پولس رسول این حقیقت را تایید کرده است که: « لیکن چون زمان به کمال رسید خدا پسر خود را فرستاد که از زن زاییده شود و زیر شریعت متولد تا آنانی را که زیر شریعت باشند فدیه کند تا آنکه پسرخواندگی را بیابیم.» ( غلاطیان ۴ :۳ ) پس او از قوم برگزیده ایی بود که اسراییلی بود نه عرب نه پارس و نه هندو یا آسیایی. نطفه انسانی او در رحم دختری باکره بسته شد که از نسل داود بود که از شهر جلیل در ناصره بود. اما زیبایی کار خدای ما در این است که این نجات دهنده که از نسل یهود بود بر اساس تاریخ یک ملت یهود بود و از دل وعده هایی داده شده خدا به این قوم که در کتب آنها ثبت و حفظ شده آمده بود، او این نجات را مختص به یک قوم نکرد. پرستش یهوه را مختص قوم یهود نساخت. بلکه آن را در بعد جهانی نگاه کرد. پس به زن سامری در باره اینده ایی که امروز عملی شده اما هنوز در حال به کمال رسیدن است سخن گفت:« لیکن ساعتی میاید بلکه الان است که در آن پرستنده گان حقیقی پدر را به روح و راستی پرستش خواهند کرد زیرا که پدر مثل این پرستنده گان خود را طالب است.» ( یوحنا ۴ : ۲۱- ۲۳ ) با این فرمایش، عیسای خداوند به روزی نگاه کرد که همه امتهای دنیا از هر رنگ و هر نژاد بواسطه نجاتی که از یک شخص یهودی، خود او، دریافت خواهند کرد، یک خدای واحد را در روح و راستی پرستش حقیقی خواهند کرد.
اما چطور چنین امری ممکن شد؟ چطوری امروز من و شما این خدا را پرستش میکنیم هر چند یهودی هم نیستیم یا برادران و خواهران مسیحی ما در سراسر این کره زمین از هر رنگ و هر نژاد و هر زبانی؟ اما آیا همه امتهای دنیا همین خدای ما را امروز پرستش میکنند؟ ایا مگر هنوز یهودیان پس از تقریبا ۲۵۰۰ سال منتظر ماشیحای خود نیستند که بیاید؟ مگر تمام یهودیان دنیا امروز به سمت اورشلیم دعا و پرستش نمیکنند و پرستش هیچ دین دیگری را قبول ندارند؟ مگر دینی بنام اسلام از سرزمین عرب متولد نشد و به مدت هزار و چهارصدسال همه به سمت یک جعبه سیاه پرستش نمیکنند و پرستش دین دیگری را قبول ندارند؟ یا هندوها در معابد خود و سیک ها در معابد خود که پرستش دین دیگری را قبول ندارند؟ و یا اقوام و امتهای مختلف دنیا؟
برای پاسخ به این سوال هر چند میتوانستم آیات و اسناد متعددی را به آن رجوع کنم اما از مزموری استفاده میکنم که تقریبا در میانه کل کتابمقدس ما قرار گرفته است. مزمور ۱۱۷. شگفتی این مزمور در این است که کوتاهترین نوشته تمام کتابمقدس است. چارلز اسپورژن در باره این مزمور میگوید که هر چند دو آیه بیشتر نیست اما مانند جواهری ارزشمند است که از قلب انگیزه بشارت سخن میگوید پس بسط و گسترش و تفسیر آن میتواند کتابها را به خود اختصاص بدهد. و این حقیقتا درست است! در این مزمور خواهیم دید که چگونه مزمورنویس روزی را که عیسای خداوند به زن سامری فرموده بود را دیده بود. روزی که همه امتهای دنیا یهوه را پرستش خواهند کرد و از محبت ازلی و راستی او سخن خواهند گفت. چنین روزی اکنون آمده است و من و شما در آن هستیم. من و شما تحقق یافتن این مزمور هستیم وقتی به عیسای خداوند ایمان آوردیم. هر چند هنوز این مزمور تماما به کمال نرسیده اما قطعا به آن سمت پیش میرود.
تفسیر و بررسی مزمور ۱۱۷
میتوانیم این مزمور را بر اساس نسخه اصلی آن به زبان عبرانی اینجا بگذاریم تا به درک بیشتر ما کمک کند:
۱הַֽלְל֣וּ אֶת־יְ֭הוָה כָּל־גּוֹיִ֑ם שַׁ֝בְּח֗וּהוּ כָּל־הָאֻמִּֽים׃
بستایید او را یهوه همه امتها ستایش کنید او را همه قبایل
۲כִּ֥י גָ֘בַ֤ר עָלֵ֨ינוּ׀ חַסְדּ֗וֹ וֶֽאֱמֶת־יְהוָ֥ה לְעוֹלָ֗ם הַֽלְלוּ־יָֽהּ׃
زیرا مافوق بر ماست مهربانی او و راستی یهوه باقیست تا ابدالاباد ستایش او را یاه (هللویاه)
نسخه ساپتویجنت، ترجمه یونانی عهد عتیق این مزمور را اینگونه ترجمه میکند:
1 Αἰνεῖτε τὸν κύριον, πάντα τὰ ἔθνη,
αἰνεσάτωσαν αὐτὸν πάντες οἱ λαοί·
2 ὅτι ἐκραταιώθη τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἐφʼ ἡμᾶς,
καὶ ἡ ἀλήθεια τοῦ κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα.
ترجمه یونانی را میتوانیم اینگونه به فارسی ترجمه کنیم:
بستایید خداوند* را، همه امتها
ستایش کنید او را همه مردم.
زیرا پرقدرت است مهربانی او بر فراز ما
و راستی خداوند باقی میماند تا به اعصار
(* در تمام ترجمه یونانی عهد عتیق هر وقت نام «یهوه» قید شده ما اسم «خداوند» را داریم. ترجمه کننده گان یونانی عهد عتیق در حوالی سالهای ۳۵۰- ۳۳۰ قبل از میلاد مسیح برای نشان دادن احترام و قدوسیت در تمام نوشتجات نام «یهوه » را ترجمه نکردند بلکه اسم «خداوند» را جایگزین کردند: که خوانده میشد: کوریون یا کوریوس. شاگردان و نویسنده گان انجیل و رساله ها بطور مستقیم این اسم را به عیسای مسیح دادند: خداوند عیسای مسیح: کوریوس ایسوس کریستوس)
و ترجمه قدیم کتابمقدس ما از زبان عبرانی اینگونه میگوید:
« ۱ ای جمیع امتها خداوند را تسبیح بخوانید،
ای تمامی قبایل او را حمد گویید.
۲ زیرا که رحمت او بر ما عظیم است، و راستی خداوند تا ابدلاباد.
هللویاه!»
آلک موتیر ( ۱۹۲۴- ۲۰۱۶ ) یکی از الهیدانان و مفسر تنومند کتابمقدس که تسلط او به زبان عبرانی و نوشتجات عهد عتیق شهرتی وافر دارد در کتاب «مزامیر برای هر روز،»[3] این مزمور را اینگونه از زبان اصلی عبرانی ترجمه کرده[4] و من آن را از انگلیسی دکتر موتیر به فارسی ترجمه میکنم:
« پرستش کنید یهوه را، ای همه امتها!
برای او بسرایید ای تمامی قبایل!
زیرا قدرتمند است به نزد ما محبت عهدگونه او،
و راستی یهوه تا به ازل است.
هللویاه!»
(من برای درک عمیق تر این مزمور از هر چهار نسخه کمک میگیرم. )
مزامیر سرودهای پرستشی هستند که برای مراسم پرستش در روزهای معین و در معبد سراییده شده و حفظ شدند. این سرودها توسط کاهنان و لاوبان که مسیول پرستش و تعلیم در معبد بودند نوشته میشد و گاها توسط افراد برجسته ایی مانند داود. اما نیت داود نیز در سرایش سرودها این بود که آنها در پرستش و ستایش یهوه سراییده شوند. این نوشته کوتاه بسنده نمیکند تا در عمق این مقوله برود اما به نظر میرسد که کفایت میکند بدانیم همه مزامیر به یک نیت و انگیزه سراییده نشدند. دقیقا به همین دلیل ما انواع مزامیر را با انگیزه های خاص داریم:
۱-مزامیر ناله و آه.مانند مزمور ۹ و ۱۲ ،...
۲-مزامیر ستایشی. مانند مزمور ۸، ۹۳،...
۳-مزامیر شادی در شریعت خداوند. مانند مزمور ۱۱۹و ...
۳-مزامیر حکمت. مانند مزمور ۱ ، ۳۷ ، ...و موارد دیگر.
و وقتی ما به این دو آیه نگاه میکنیم به ابتدا و انتهای آن میتوانیم به اطمینان بگوییم که این یک مزمور ستایشی است. و مزامیر سراییده میشدند تا در مراسم پرستشی در معبد در مراسم خاص سراییده شوند.
همانطور که مزمور ۱۱۷ نگاه میکنیم، میبینیم که در دو ایه سه فرمان تکرار شده است: پرستش کردن یهوه در ابتدا و آخر، و حمد گویید در ادامه آیه اول. و آیه دو در حقیقت در باره دلیل و انگیزه این پرستش و حمد یهوه توسط امتها و قبایل داده شده است: « رحمت او بر ما عظیم است » « راستی خداوند تا ابدالاباد میماند.» چه کسی این را نوشته است؟ دقیقا نمیدانیم اما تاثیری در درک آن ندارد.
مهم و زیبایی این مزمور در این است که این فرمان پرستش یهوه و این فرمان برای حمد او، این بیاد آوردن رحمت خدا و راستی او در تمام نوشتجات عهد عتیق مختص قوم خدا بود نه بیگانگان. این قوم اسراییل بوده که دایما به پرستش یهوه با بیادآوردن کارهای عظیم او خوانده شده نه امتها و قبایل دنیا. نه اینکه هرگز بیان نشده، قطعا در لابلای نوشتجات تورات و مزامیر و انبیاء ما آن را پیدا میکنیم( که به تفصیل در ادامه در این باره سخن خواهیم گفت) اما منظور من این است که چرا باید مزمورنویس در دو ایه این دعوت به پرستش یهوه و این بیاد آوردن رحمت و راستی خداوند را از امتها و قبایل دنیا طلبیده باشد؟ برای پاسخ باید وارد این آیات بشویم و با دقت آنها را بررسی کنیم.
« ۱ ای جمیع امتها خداوند را تسبیح بخوانید،
ای تمامی قبایل او را حمد گویید.
این مزمور به زبان فارسی آغاز شده است با « ای جمیع امتها » و فعل امری تسبیح بخوانید یا پرستش کنید در آخر آمده است، اما نه در زبان اصلی. در زبان فارسی ما جای افعال تغییر میکنند و ما آنها را همیشه در آخر جمله میاوریم نه در زبان عبرانی.
همانطور که در ترجمه دکتر موتیر مشاهده میکنید فعل امری « پرستش کنید » ابتدا آمده است.
در زبان عبرانی این فعل « هلل» است یعنی پرستش کنید، در واقع در زبان عبرانی میخوانیم « هلل- ات-یهوه» یعنی پرستش کنید یهوه را. و مجددا در پایان این مزمور هم در زبان فارسی ما و هم زبان اصلی عبرانی ( که دکتر موتیر نیز همین را ترجمه کرده است) میخوانیم: هلل-یاه ( یاه مخفف و کوتاه شده اسم یهوه است ) پس این دو جمله با هم «هللویاه» ترجمه میشود که یعنی« پرستش یهوه را. »
پس این فعل امری «پرستش کنید یهوه را» در ابتدا و آغاز این مزمور آمده است به دو نوع اما یک معنی.
به چه کسی فرمان به پرستش یهوه داده شده است؟
امتها... ای تمامی قبایل...
سوالی که باید بپرسیم این است: این « امتها » چه کسانی هستند که به پرستش یهوه خوانده شده اند این «تمامی قبایل » چه قبایلی هستند؟
در نوشتجات عهد قدیم هر جا شما اسم جمع « امتها » را دارید، به زبان عبرانی: گویی،גןי، منظور سرزمینها و مردمی هستند که خداپرست نبودند. بلکه بیگانگان به شریعت موسی و خدای اسراییل که بت پرست بودند. اقوامی که خود یهوه از قوم خود میخواهد که هرگز با آنها رابطه خانواده گی و زناشویی و پرستشی و دینی و شرعی نداشته باشند. نه به دلیل اینکه یهوه قصد داشت تا قوم خود را در قوطی کنسرو ذخیره کند! بلکه به آنها هشدار بدهد تا خدایان آنها و آداب و سنن آنها را پیروی نکنند. خدایان آنها را پرستش نکنند تا به سیاق تعالیم و باور آنها رفتار نکنند. و اسم « قبایل » در عبرانی: اُممه: אמה ، که همان :امه به زبان عربی و یا امت به زبان فارسی میباشد. اما منظور اممه در عبرانی :قبایل مردم میباشد. قبایل کوچک مردم. نه لزوما قبایل اسراییل بلکه منظور تمامی قبیله های مختلف در دنیا.
ما در نوشتجات تورات و مزامیر و انبیاء شاهد هستیم که چگونه اقوام بیگانه دنیا و قبایل آنها فرمان به نابودی و داوری داده شده اند. و همواره سرودها و نوشته ها بر این راستا بوده که خود یهوه این امتهای بت پرست و بیگانه را داوری خواهد کرد و نابود خواهد ساخت زیرا دوستار خدای اسراییل نبودند بلکه پرستنده بتهای خود. بعنوان مثال نگاه به مزمور پرستشی شماره ۱۴۹.
در این مزمور مانند مزمور ۱۱۷ با فرمان به پرستش یهوه آغاز و با هللویاه به پایان میرسد. اما توفیر این دو مزمور عظیم است. در ایات ۱- ۵ ما شادمانی در خداوند را داریم، پرستش خداوند را با الات موسیقی توسط قوم خدا اما ناگهان در ادامه آیات ۶ - ۹ میخوانیم :« ۶ تسبیحات بلند خدا در دهان ایشان باشد. و شمشیر دو دمه در دست ایشان. ۷ تا از امّتها انتقام بکشند و تأدیبها بر طوایف بنمایند. ۸ و پادشاهان ایشان را به زنجیرها ببندند و سروران ایشان را به پابندهای آهنین. ۹ و داوری را که مکتوب است بر ایشان اجرا دارند. این کرامت است برای همه مقدّسان او. هلّلویاه!»
همانطور که مشاهده میکنیم ناگهاه ستایش و پرستش یهوه توسط قوم خدا تبدیل میشود به انتقام گرفتن و نابودی اقوام بیگانه توسط قوم خدا. به همین منوال میخوانیم:
مزمور ۱۰: ۱۶ « خداوند پادشاه است تا ابدالاباد، امتها از زمین او هلاک خواهند شد.»
مزمور ۵۹ : ۵ « اما تو ای یهوه خدای صبایوت خدای اسراییل، بیدار شده همه امتها را مکافات برسان و بر غداران بدکار شفقت مفرما.»
مزمور ۱۱۸: ۱۰ « جمیع امتها مرا احاطه کردند، لیکن بنام خداوند ایشان را هلاک خواهم کرد.»
مزمور ۱۳۵ : ۹- ۱۰ « ایات و معجزات را در وسط تو ای مصر فرستاد، بر فرعون و بر جمیع بندگان وی. که امتهای بسیاری را زد و پادشاهان عظیم را کشت.»
نمونه ها بسیار زیاد هستند اما همین تعداد کفایت میکند تا آنچه در مد نظر است مشاهده کنید: پس بنظر میرسد که امتهای بیگانه و قبایل دنیا برای داوری و نابودی سراییده شدند نه برای پرستش یهوه. اما ایا این از دید اسراییل بود یا یهوه؟ ایا این آرزوی اسراییل بود تا امتهای بیگانه نابود شوند و اگر بود چرا؟
[1] Piper John Let the Nation be Glad Baker Academic publ. 2003 MI.
[2] Ibid. 13. با ترجمه آرمان رشدی
[3] Motyer Alec Psalms by the Day Focus publ. Malta 2016.
[4] 1 Praise Yahweh, all Nations!
sing praises to him
all tribes!
2 because mighty over us is his committed love,
and Yahweh's truth is forever.
Hallelujah! "