شبیه خدا یا شبیه آدم؟

در پی نقشۀ الهی

نوشتۀ: ح.گ

تا به همین امروز در بین مفسرین مسیحی این بحث وجود دارد که وقتی کلام خداوند میگوید:" و خدا گفت آدم را به صورت ما و موافق شبیه ما بسازیم."( پیدایش 1: 26) دقیقا این شباهت با خدا به چه منظور بود و چه ابعادی را شامل میگشت؟ مزمور نویس در بارۀ این شباهت میگوید:" او را از فرشتگان اندکی کمتر ساختی؛ و تاج جلال و اکرام را بر سر او گذاردی. او را بر کارهای دست خودت مسلط نمودی و همه چیز را زیر پای وی نهادی."( مزمور 8: 5- 6). بعضیها پاسخ را بلافاصله در ادامۀ همین آیه میدانند، اینکه از این حیث خدا آدم و حوا را شبیه خود آفرید تا قوت حاکمیت بر موجودات( مانند خدا ) داشته باشد؟ اما آیا دقت کردهاید که چرا خدا از ضمیر " ما " در ساختن آدم استفاده میکند؟ " صورت ما و موافق شبیه ما؛" ما میدانیم که در نسخۀ اصلی پیدایش به زبان عبری این ضمیر" الوهیم " قید شده، که جمع است نه مفرد، در عین حال که خدائی مفرد است و غیر قابل تجزیه. در روند ایمان مسیحی خود ما پاسخ این سوال را در تثلیت مقدس خواهیم یافت. و ما در میابیم که این " ما " در روز اول آفرینش در واقع اشارهایی به خدای پدر، خدای پسر و خدای روح القدس است، خدای واحد اما در سه ماهیت و الوهیت. اکنون نتیجۀ ما روشنتر میشود: پس خدا از همان ابتدا آدم و حوا را شبیه: " ما " یعنی پدر، پسر و روح القدس آفرید. شگفت انگیز نیست؟ آدم سرشته شده از خاک به شباهت خدای تثلیث؟ پولس رسول در هضم این مقولۀ عظیم به ما یاری میکند. او به ایمانداران روم میگوید: " زیرا آنانی را که از قبل شناخت ایشان را نیز پیش معین فرمود تا به صورت پسرش متشکل شوند."( رومیان 8: 29). لطفا خوب دقت کنید به این آیه! دو بار به عبارت " از قبل " و " پیش " اشاره شده است. ابتدا از کار خدا سخن میگوید،" آنانی را که " یعنی کسانی که دل خود را به خداوندی مسیح میسپرند، خدای پدر این افراد را از " پیش معین فرمود،" از پیش یعنی از قبل، یعنی قبل از اینکه حتی انسان بدنیا بیاید؛ قبل از اینکه حتی آدم خلق شود؛ قبل از این زمان او ایشان را نیز پیش معین فرمود که شبیه به " پسرش" باشند: شبیه یکی از شخصیتهای تثلیث مقدس.

واقعیت این است که این شباهت اولیۀ ما که در طرح الهی خدا پیش از بنای عالم و خلقت آدم بود، بدلیل نااطاعتی انسان و گناه او زائل گشت. به همین دلیل است که وقتی آدم فرزند دیگری را بنام شیث آورد کتابمقدس میگوید او دیگر شبیه به خدا نبود بلکه شبیه به آدم پدر خود:" اینست کتاب پیداش آدم در روزی که خدا آدم را آفرید؛ به شبیه خدا او را ساخت. نر و ماده ایشان را آفرید و ایشان را برکت داد و ایشان را آدم نام نهاد در روز آفرینش ایشان. و آدم صد و سی سال به زیست پس پسری به شبیه و به صورت خود آورد و او را شیث نامید."( پیدایش 5: 1- 3 ) همانطور که شبیه به خدا آفریده شدن از حیث قدوسیت، عدالت، رحمت، میباشد. شباهت به آدم سقوط کرده، از حیث زوال جسمانی، انگیزۀ شرارت، زیستن در نفس، نااطاعتی از فرامین خدا، مقاومت در برابر روح القدس میباشد. کتابمقدس از بیان این ناشباهتی و نشان دادن اسناد و واقعه برای تایید آن پر است. اگر بخواهم در یک جمله آن را برای شما خلاصه کنم کافیست به آساف گوش کنیم:" من وحشی بودم و معرفت نداشتم؛ و مثل بهایم نزد تو گردیدم."( مزمور 73: 22) در تشریح این ماهیت درونی توسط آساف شما هیچ شباهتی بین انسان و خدا نمی بینید.

شبیه " ما "؛ شبیه " آدم "

خدا را شکر که این فساد و عدم شباهت انسان با خدا تا به ابد ادامه نیافت. آمدن عیسای مسیح بر روی زمین فرصت عظیمی به انسان گناهکار داد تا به آن شباهت اولیۀ فرزندان آدم به " ما " برگردد. چطور این شباهت انسان گناهکار با خدا با آمدن عیسای مسیح میسر گشت؟ ما میدانیم که این شباهت، یک شباهت ذاتی و شخصیتی میباشد. و این دو مبحث نه با ظاهر بلکه با درون انسان کار دارد. پس اگر خدا قصد داشت تا ما را به شباهت خود بازگرداند باید از درون ما را تبدیل میکرد، تغییر میداد. اما خدا روح است، انسان جسم. چگونه او میتواند ذات و شخصیت ما را عوض کند اگر مانند ما نیست؟ چگونه میتوانست ما را به شباهت خود در آورد اگر هیچ چیز ما شبیه به او نبود زیرا:" همه گناه کردهاند و از جلال خدا قاصر میباشند." ( رومیان 3: 27):" کسی فهیم نیست کسی طالب خدا نیست. همه گمراه و جمیعا باطل گردیدهاند نیکو کاری نیست یکی هم نی." ( رومیان 3: 11- 12 ) اکنون خدایی که روح است چگونه میتواند چنین انسانی که تا به این اندازه از آن شباهت اولیه در باغ عدن که شبیه " ما " یعنی خدای پدر، خدای پسر و خدای روحالقدس بود را به همان شباهت بازگرداند؟ آیا خدا از انجام این عمل ناتوان است؟ هرگز! اما به یاد داشته باشید که انسان دارای اراده و میل آزاد است و خدا هرگز نمیتواند بر خلاف طرح و عمل خودش اقدام کرده و انسان را ناگهان به شباهت خود در آورد! به همین دلیل در حکمت الهی خدا که همه چیز در نظم و ترتیب است، باید بازگشت به آن شباهت اولیه تماما الهی باشد. چرا؟ زیرا انسانی که دیگر با شبیه خدا بودن تماما غریبه و ناآشنا شده بود باید شبیه به خدا بودن را با چشمان خود میدید، تجربه میکرد، لمس میکرد، تا به سمت شباهت به خدا شدن حرکت کند.

ما میدانیم که خدا با فرستادن یگانه پسر خود عین شباهت خود را به ما داده است تا ما با دیدن، شنیدن، رفتار پسر یگانۀ او، او که بقول خودش با پدر یکی بود( یوحنا 17: 22) او که همان پدر را برای ما ظاهر کرد( یوحنا 1: 18) او که صورت خدای نادیده بود( کولسیان 1: 15) ، تمام پری خدا در او بود( کولسیان 1: 19) ، کلمۀ ازلی بود( یوحنا 1: 1)، همین او، خدای زنده، خدای متجسم برای ما نمونه کاملی گشت تا ما با الگو پذیرفتن از او بسمت شباهت به خدا بازگردیم. پس او باید ابتدا انسان میشد و ما میدانیم که او شد( فیلیپیان 2: 6- 8 ) سپس با زیستن با ما، با ما یکی میشد( اما بدون گناه)، سپس ما با خوردن و نوشیدن از او با او یکی میشدیم( یوحنا 6: 56- 57).

در اول قرنتیان میخوانیم:" چنانکه صورت خاکی را گرفتیم صورت آسمانی را نیز خواهیم گرفت." ( اول قرنتیان 15: 49). پولس رسول همانطور که آغاز نافرمانی و گناه را از آدم میداند( صورت خاکی)؛ آغاز اطاعت و عادل شمرده شدن را از مسیح میداند( صورت آسمانی). آغاز عدم شباهت و خدشه دار شدن صورت آسمانی از آدم آغاز شد، آغاز شباهت و به صورت آسمانی در آمدن از مسیح آغاز میشود. همانطور که صورت خاکی آدم با نااطاعتی از خدا آغاز شد، همینطور صورت آسمانی با اطاعت از مسیح آغاز میشود. همانطور که خدشه دار شدن صورت خاکی همراه با درد بود، به صورت آسمانی در آمدن نیز همراه با درد است. همانطور که از بین رفتن شباهت آدم با خدا ناگهانی و بلافاصله روی نداد، همینطور به شباهت مسیح نیز در آمدن ناگهانی و بلافاصله نیست. پولس رسول در نامۀ خود به کلیسای قرنتس مرحلۀ به شباهت مسیح در آمدن را اینگونه بیان میکند:" لکن همۀ ما چون با چهرۀ بی نقاب جلال خداوند را در آینه مینگریم از جلال تا جلال به همان صورت متبدل میشویم چنانکه از خداوند که روح است." ( دوم قرنتیان 3: 17- 18 ) اجازه بدهید تا کمی بر این دو ایه تامل کنیم. پولس قبل از این آیات در بارۀ واقعۀ موسی و نورانی شدن چهرۀ او سخن گفته بود. پولس میگوید موسی به دلیل نزدیکی با خداوند چهرهاش نورانی گشت، اما این نور موقتی بود. سپس پولس میگوید ما همین نورانیت را با زیستن در روح مقدس خدا که در ما ساکن است داریم. موسی در حضور خدا بود و شریعت را دریافت کرد، ما مسیح را بعنوان شریعت خود دریافت کردیم و در حضور خدا هستیم. موسی تحت تاثیر این حضور چهرهاش نورانی گشت بیشک ما نیز همان شکینا را بر چهرۀ روحانی خود در سکونت روح مقدس خدا در خود خواهیم داشت. قبلا همه چیز در نقاب بود، نقاب شریعت، امروز همه چیز آشکار است، آزادی روح. پولس میگوید چون چنین شباهتی را در مسیح بدست آوردهایم پس ما با چهرهایی بدون تکدر و پوشیدگی از قوانین و مراسم و آیین و احکام و حکمت انسانی؛ در نور تابان روح مقدس مسیح در ما، بدون هیچ نقابی بر چهرۀ روحانی خود به آینه نگاه کرده و شباهت خود با مسیح را در آن میبینیم. دقت کنید پولس نمیگوید که " جلال خداوند را در شیشه مینگریم." میگوید " در آینه "؛ شما در آینه چه کسی را میبینید؟ خودتان را. شما در آینه جلال مسیح را تابیده بر روح و جان و جسم خود میبینید. زیرا شما روزانه در و بسوی این شباهت با مسیح گام برمیدارید. سپس با دیدن سیمای روحانی ما در آینۀ روح القدس؛ نه ناگهانی بلکه از صلیب به صلیب، از کوره به کوره، از دره به دره، از طوفان به طوفان، جلال خدا را در زندگی خود میبینیم. چون این جلال را میبینیم، تبدیل که در ایمان به مسیح آغاز شده است، ادامه یافته و ذره ذره به شباهت مسیح در خواهیم آمد. پولس رسول در رسالۀ کولسیان میگوید:" و تازه را پوشیدهاید که به صورت خالق خویش تا به معرفت کامل تازه میشود." ( کولسیان 3: 10). چطوری ما تازه را پوشیدیم؟ با ایمان آوردن به خداوندی عیسای مسیح و سکونت روح مقدس خدا در ما و بدست آوردن تولد تازه در مسیح. تنها در این زمان است که ما ممکن است بتوانیم" به صورت خالق خویش " گردیم. تنها در این زمان است که میتوانیم " به معرفت کامل " او تازه شویم.

سوال مهم اینجاست؟ آیا ایمانداران در قالب جسم خود میتوانند تماما به شباهت خدا در بیایند؟ پاسخ صریح این است که نه. در هیچ جای کتابمقدس به ما نمیگوید که شباهت ما با مسیح در این دنیا کامل میگردد بلکه میگوید در این دنیا آغاز میگردد و در حضور جلال او، آنگاه که با او در آسمان ملاقات کردیم این شباهت کامل میگردد. یوحنا شاگرد مسیح در رسالۀ خود مینویسد:" ای حبیبان الان فرزندان خدا هستیم و هنوز ظاهر نشده است آنچه خواهیم بود لکن میدانیم که چون او ظاهر شود مانند او خواهیم بود زیرا او را چنانکه هست خواهیم دید."( اول یوحنا 3: 2)

اما مادامی که در جسم هستیم ما در شباهت با مسیح در تمام جهات گام برمیداریم:

1- مانند مسیح در قدوسیت و بیگناهی گام برمیداریم.

2- مانند مسیح دیگران را محبت خواهیم کرد.

3- مانند مسیح برای خدا غیرت خواهیم داشت.

4- مانند مسیح تسلیم ارادۀ پدر خواهیم شد.

5- مانند مسیح فیض رایگان خدا را با دیگران تقسیم خواهیم کرد.

6- مانند مسیح مشتاق زیستن دائمی در ملکوت آسمانی خواهیم بود.

7- مانند مسیح برای نیکی جفا خواهیم دید.

8- مانند مسیح ساده دل و فروتن خواهیم بود.

عزیزان من در مسیح!

من و شما به شباهت " ما " خلق شدیم. این شباهت به دلیل نااطاعتی جد ما آدم مختل گشت و از بین رفت. خدا را شکر برای عیسای مسیح، خداوند نجات بخش ما که با تولد و زندگی، مرگ و قیام خود و هدیۀ روح مقدس خود به ما، این شباهت را به ما بازگرداند. ما میدانیم که در قالی جسم یک مسیحی کامل و کاملا شبیه مسیح نخواهیم شد؛ ما میدانیم که خود نور نخواهیم شد، زیرا تنها مسیح نور است. خود نمک نخواهیم شد، زیرا تنها مسیح نمک است. اما میدانیم که خوانده شدهایم تا نور و نمک باشیم. یعنی عین شبیه ذات خود پسر یگانۀ خدا. یعنی تنها نمونه و شباهتی که مورد تایید و خشنودی خدای پدر میباشد. خدا را شکر که در این سفر به شباهت مسیح در آمدن ما تنها نیستیم و این به شباهت در آمدن به تلاش و کار انسانی ما سپرده نشده است. امروز ما روحالقدس را بعنوان خدای سکونت یافته را در خود داریم که قدم به قدم ما را در این تبدیل و شبیه شدن یاری میکند و همچنین کلام زندۀ خدا را داریم که ما را در این امر تعلیم میدهد. کلیسای مسیح، این بدن مبارک او را داریم تا در کنار دیگر اعضای او همه با هم به سوی این تبدیل گام برداریم. تا همانطور که خود خداوند فرمود زیستن نمونه ما گواه بر شباهت زندۀ ما به شکل خداوند و نجات دهندۀ ما بوده، مردم آن را دیده و پدر ما که در آسمان است را جلال دهند:" پس شما کامل باشید چنانکه پدر شما که در آسمان است کامل است." ( متی 5: 47). برای آنانی که هرگز مژدۀ نجات مسیح را نشنیدهاند و یا تعالیم عیسای مسیح آشنایی ندارند چگونه میدانند که ما شبیه به مسیح هستیم؟ عیسای مسیح پاسخ میدهد:" یکدیگر را محبت نمائید چنانکه من نیز شما را محبت نمودم تا شما نیز یکدیگر را محبت نمائید. به همین همه خواهند فهمید که شاگرد من هستید اگر محبت یکدیگر را داشته باشید." این آغاز به شباهت مسیح در آمدن است.